بزرگترین اعتراض خرید در بازار ایران این نیست که «هوش مصنوعی به چه دردمان میخورد». این است که «برای این کار باید چند صد میلیون سختافزار بخریم؟». این صفحه جواب عددی میدهد.
برای راهاندازی پلتفرم ایجنت لازم نیست GPU بخرید؛ پروفایل کاملاً آنلاین بدون هیچ سختافزار خاصی راه میافتد و GPU فقط وقتی لازم میشود که بخواهید متن خام کاربر از سازمان خارج نشود.
تصور رایج این است که «هوش مصنوعی داخلی» یعنی یک مدل بزرگ روی سرور سازمان. در عمل سه نقش متفاوت وجود دارد که نیاز محاسباتیشان زمین تا آسمان فرق میکند، و کل بحث سختافزار روی همین تفکیک میچرخد.
| نقش | کارش | حداقل توان لازم |
|---|---|---|
| نمایهساز | پیدا کردن گزینههای مرتبط با حرف کاربر | CPU کافی است |
| مسیریاب | انتخاب بین چند کاندید و استخراج ورودیها | مدل کوچک تا میانرده |
| اجراکننده | استدلال و تولید محتوا داخل خود ایجنت | هرچه قویتر بهتر — ولی فقط وقتی لازم است |
جدا کردن مسیریاب از اجراکننده همان چیزی است که هزینه را قابل کنترل میکند. مسیریاب برای هر پیام صدا زده میشود ولی ورودی و خروجیاش کوتاه است؛ اجراکننده سنگین است ولی فقط وقتی صدا زده میشود که ایجنت واقعاً به آن نیاز داشته باشد.
انتخاب پروفایل یک تنظیم است، نه نسخهی متفاوتی از محصول. با رشد سازمان یا تغییر الزامات قابل تغییر است و کد عوض نمیشود.
| پروفایل | نمایهساز | مسیریاب | اجراکننده | برای |
|---|---|---|---|---|
| A — کاملاً آنلاین | آنلاین | آنلاین | آنلاین | شروع سریع و اکثر سازمانها |
| B — بازیابی داخلی | محلی (CPU) | آنلاین | آنلاین | فهرست سامانهها و قابلیتها بیرون نرود |
| C — ترکیبی | محلی (CPU) | محلی | آنلاین | متن خام کاربر بیرون نرود |
| D — کاملاً داخلی | محلی | محلی | محلی | الزام قانونی یا شبکهی بدون اینترنت |
این اعداد نقطهی شروع برآوردند، نه تضمین. عدد نهایی به تعداد کاربر همزمان و حجم کاتالوگ بستگی دارد و باید با آزمون بار واقعی تأیید شود، نه پذیرفته شود.
| پروفایل | کارت گرافیک | حافظه | نکته |
|---|---|---|---|
| A | ندارد | ۱۶ تا ۳۲ گیگابایت | هشت هسته پردازنده کافی است |
| B | ندارد | ۳۲ تا ۶۴ گیگابایت | نمایهسازی روی CPU؛ با مدل بزرگ تأخیر بالا میرود |
| C | یک کارت ۲۴ گیگابایتی (کف) تا ۴۸ گیگابایتی (راحت) | ۶۴ گیگابایت | نقطهی شیرین برای اکثر سازمانها |
| D | دو کارت ۴۸ گیگابایتی یا بیشتر | ۱۲۸ گیگابایت به بالا | اجراکنندهی محلی، سنگینترین بخش |
دربارهی کارتهای ردهی آموزش مثل A100: برای این کار لازم نیست و صرفه ندارد. بیشتر قیمتشان صرف قابلیتی میشود که در سرو یک مدل مسیریاب میانرده استفاده نمیشود. فقط وقتی توجیه پیدا میکنند که همزمانی خیلی بالا باشد یا اجراکنندهی محلی سنگین لازم شود.
در پروفایل C، متن خام کاربر هرگز از سازمان خارج نمیشود: هم پیدا کردن گزینهها و هم انتخاب بین آنها داخل سازمان انجام میشود. چیزی که ممکن است بیرون برود فقط دادهی ساختاریافتهی خود ایجنت است — که آن هم با سطح محرمانگی اعلامی کنترل میشود. و همهی اینها با یک کارت گرافیک به دست میآید.
برای بیشتر سازمانهای ایرانی، فاصلهی امنیتی بین پروفایل C و D بسیار کمتر از فاصلهی هزینهی آنهاست. مگر اینکه الزام قانونی صریح یا شبکهی بدون اینترنت داشته باشید، C انتخاب درستتری است.
اگر سختافزار محدود باشد و ناچار باشید مدل کوچکتری اجرا کنید، سیستم بیاستفاده نمیشود — رفتارش عوض میشود. چهار محافظ تنظیمی وجود دارد که مبادله را مدیریت میکنند.
نتیجهی خالص: با مدل ضعیف، سیستم کندتر و پرسشگرتر میشود ولی غلط عمل نمیکند. این معاملهی آگاهانهای است و بهتر از سیستمی است که سریع و مطمئن اشتباه میکند.
| حالت | کجا اجرا میشود | مالکیت |
|---|---|---|
| ابری مشترک | زیرساخت ما، چندمستأجر | اشتراک |
| اختصاصی مدیریتشده | نمونهی جدا، نگهداری با ما | اشتراک بالاتر |
| داخل سازمان | زیرساخت شما، تکمستأجر | لایسنس بهعلاوهی نگهداری سالانه |
تفاوت این سه در پیکربندی و بستهبندی است، نه در کد. یعنی از روز اول باید بدون اینترنت هم بالا بیاید و مهاجرت داده بین حالتها ممکن باشد.
نه؛ پلتفرم در پروفایل کاملاً آنلاین بدون هیچ سختافزار خاصی راه میافتد.
الگوی متداول این است که با پروفایل A شروع میشود تا ارزش کار روی دو فرایند اول ثابت شود، و بعد اگر الزام محرمانگی مطرح شد، به پروفایل C ارتقا پیدا میکند. این ارتقا یک تغییر تنظیمات است، نه یک پروژهی جدید.
بله؛ در پروفایل ترکیبی مسیریاب و در پروفایل کاملاً داخلی همهی نقشها روی زیرساخت خود سازمان اجرا میشوند.
نکتهی مهم این است که «مدل محلی» یک تصمیم واحد نیست. اجرای نمایهساز روی CPU تقریباً رایگان است، اجرای مسیریاب یک کارت گرافیک میخواهد، و اجرای اجراکنندهی قوی چند کارت. بیشتر سازمانها با اجرای دو تای اول به هدف امنیتیشان میرسند.
بله؛ پروفایل کاملاً داخلی برای همین حالت طراحی شده.
شرطش این است که همهی وابستگیها قابل تأمین داخلی باشند — که از روز اول یک قید طراحی بوده، نه چیزی که بعداً اضافه شود. هزینهاش سختافزار سنگینتر و بهروزرسانی دستیتر است.
این را سیاست سازمان تعیین میکند نه ایجنت: برای هر قابلیت مشخص میشود چه سطحی از داده را لمس میکند و کدام مدل مجاز است آن را ببیند.
در بیشتر سازمانها مشکل این نیست که داده بیرون میرود؛ مشکل این است که کسی نمیداند کدام درخواست بیرون رفت. وقتی تصمیم مدل در سیاست پلتفرم گرفته شود و در لاگ ممیزی ثبت شود، جواب این سؤال از حدس به سند تبدیل میشود.
حاکمیت ایجنت یعنی اینکه هر ایجنت با هویت واقعی همان کارمند اجرا شود، مجوز نهاییاش هرگز از مجوز خود او فراتر نرود، و هر فراخوانی در یک رکورد قابل استخراج ثبت شود.
ایجنت سازمانی ایجنتی است که با هویت واقعی کارمند اجرا میشود، مجوزهای موجود سامانهها را دور نمیزند، و هر فراخوانیاش در لاگ ممیزی قابل استخراج ثبت میشود.
ارکستراسیون ایجنت یعنی تصمیمگیری دربارهی اینکه کدام ایجنت درخواست کاربر را بگیرد، با چه ورودیهایی و با چه هویتی اجرا شود — لایهای بالای خود ایجنتها.
MCP یا Model Context Protocol یک استاندارد باز است که به مدل زبانی اجازه میدهد ابزارها و دادههای بیرونی را به شکل یکسان صدا بزند.
تعداد کاربر همزمان و الزامات محرمانگیتان را بگویید تا بگوییم کدام پروفایل برایتان معنا دارد — و کدام خرید سختافزار لازم نیست.
گفتگو با تیم فنی